Khái niệm AI hiện đã quá quen thuộc khi được ứng dụng vào mọi ngóc ngách trong cuộc sống. AI ra đời hứa hẹn giúp tự động hóa các tác vụ lặp đi lặp lại, giải phóng sức lao động để chúng ta có thể tập trung hơn vào những công việc đòi hỏi tính chuyên môn cao.
Tuy nhiên, điều này chỉ lý tưởng khi AI vẫn là công cụ hỗ trợ cho công việc, thay vì thay thế hoàn toàn nhân công lao động. Câu hỏi được đặt ra ở đây rằng liệu AI có đang thực sự "cướp" việc làm của con người, hay chỉ đơn giản là thay đổi cách chúng ta làm việc?
Sự phát triển của AI ảnh hưởng đến các ngành nghề
Với khả năng viết email, soạn CV hay thậm chí là sáng tác văn thơ, AI đang thay thế những công việc mà trước đây yêu cầu sự can thiệp và sáng tạo của con người. Các công cụ như Chat GPT có thể tạo ra văn bản một cách nhanh chóng và hiệu quả. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia tin rằng AI sẽ không dẫn đến sự sụp đổ hoàn toàn của nghề viết lách nhưng chắc chắn sẽ làm thay đổi ngành này.
Như tờ CNET trích dẫn câu hỏi của nhà văn Ted Chiang rằng liệu AI có thể tạo ra "nghệ thuật" thực sự hay không, trong khi tiểu thuyết gia Anita Felicelli cho rằng thuật toán, dù có thông minh đến đâu, cũng không thể tạo ra những tác phẩm vừa cảm động vừa gây ngạc nhiên như những nhà văn tài năng. Tuy vậy, AI đã có khả năng tạo ra những cốt truyện phức tạp và biết cách thu hút người đọc. Điều này cho thấy một thực tế AI không thay thế hoàn toàn nhưng sẽ thay đổi cách người viết làm việc.
Các chuyên gia xã hội học dự đoán AI sẽ làm giảm cơ hội việc làm cho nhiều nhóm lao động, bao gồm cả nhà văn và kỹ sư phần mềm. Khi các công ty tìm cách cắt giảm chi phí và tối ưu hóa lợi nhuận, việc tự động hóa các quy trình làm việc sẽ trở thành xu hướng chung. Điều này không chỉ dừng lại ở những công việc đơn giản mà còn mở rộng ra các ngành công nghiệp đòi hỏi kỹ năng cao như lập trình.
Trong lĩnh vực công nghệ, các giám đốc điều hành như Matt Garman của Amazon Web Services và Daniela Amodei của Anthropic, công ty đứng sau chatbot AI Claude, đã thừa nhận AI đang làm thay đổi cách kỹ sư phần mềm làm việc. Thay vì viết code đơn thuần, các kỹ sư sẽ phải tập trung nhiều hơn vào việc nắm bắt nhu cầu khách hàng và giải quyết vấn đề cốt lõi của sản phẩm.
Bên cạnh nguy cơ, AI còn mang đến những cơ hội mới
Dù AI có thể thay thế nhiều công việc, nhưng cũng sẽ có những công việc mới xuất hiện để hỗ trợ và quản lý AI. Theo Kai-Fu Lee, cựu chủ tịch Google Trung Quốc cho biết sẽ có vô số công việc mới được ra đời để tối ưu hóa AI và đảm bảo rằng AI hoạt động một cách an toàn và có trách nhiệm. Các vị trí như Quản lý Prompt, Đào tạo AI, Kiểm toán AI, và Quản lý Máy học sẽ trở nên phổ biến trong tương lai.
Điều này cho thấy, bên cạnh nguy cơ AI có thể thay thế công việc của con người, việc nâng cao kỹ năng để phù hợp với những thách thức mới là điều cần thiết. Đặc biệt, nếu các kỹ sư phần mềm đang phải suy nghĩ lại về vai trò của mình, thì tất cả các ngành nghề khác cũng cần chuẩn bị cho những thay đổi mà AI mang lại trong tương lai không xa.
Sự phát triển của AI đi đôi với nhiều rủi ro
AI cũng đang mở rộng ảnh hưởng của mình sang lĩnh vực truyền thông và giải trí. OpenAI và Meta đã phát triển các công cụ AI cho phép người dùng tạo ra video từ văn bản hoặc hình ảnh đơn giản. Công cụ Movie Gen của Meta, dự kiến sẽ ra mắt trên Instagram, cho phép người dùng tạo video chuyển động từ những câu lệnh đơn giản. Đây là bước tiến mới trong việc sử dụng AI để tạo ra nội dung truyền thông, giúp các nhà sáng tạo nội dung có thêm công cụ để hiện thực hóa ý tưởng của mình.
Cùng với sự phát triển của AI, các vấn đề pháp lý và đạo đức cũng trở nên nổi bật. Geoffrey Hinton, một trong những cha đẻ của AI, đã nhận giải Nobel cho công trình nghiên cứu của mình và phải cảnh báo rằng AI có thể phát triển vượt tầm kiểm soát.
Hinton tin rằng AI có khả năng hiểu được những kết quả mà nó đưa ra để từ đó dẫn đến những tình huống khó lường. Sự phát triển của AI không chỉ là câu chuyện về công nghệ mà còn liên quan đến những thách thức xã hội và đạo đức.
Điển hình như tại Việt Nam nói riêng và cả thế giới nói chung, việc AI tạo ra những video "deepfake" từ một bức ảnh duy nhất đã đặt ra nhiều thách thức về đạo đức và pháp lý. Dễ thấy nhất, “deepfake” ở nước ta thường bị lợi dụng để mạo danh lừa đảo, thậm chí là mục đích bôi nhọ danh dự người khác với những video đồi trụy sản xuất bởi AI.
Lời giải
AI đang thay đổi cách chúng ta làm việc và tạo ra những cơ hội cũng như thách thức mới. Từ các công việc viết lách đến kỹ thuật phần mềm, AI không chỉ tự động hóa các tác vụ mà còn buộc con người phải suy nghĩ lại về vai trò của mình. Để tận dụng được những cơ hội mà AI mang lại và tránh những rủi ro mất việc, con người cần nâng cao kỹ năng và thích nghi với những công việc mới xuất hiện trong kỷ nguyên AI.
Vậy AI có đang "giành lấy" công việc với con người? Câu trả lời có thể là có, nhưng điều đó không có nghĩa là AI sẽ hoàn toàn thay thế con người. Thay vào đó, AI sẽ định hình lại thị trường lao động, buộc chúng ta phải thay đổi và phát triển. Những công việc mới sẽ xuất hiện và cơ hội luôn có cho những ai sẵn sàng thích nghi, học hỏi.