Theo nhận định của một chuyên gia trong ngành, chỉ những hãng sản xuất ô tô lớn mới có thể tồn tại trên thị trường trong vòng 5-10 năm tới.
Honda và Nissan là những hãng xe mới nhất đề cập đến việc hợp tác và sáp nhập. Theo CNN, họ có thể không phải những công ty cuối cùng tính đến phương án này. Qua đó, dự kiến tạo ra nhà sản xuất ô tô lớn thứ ba thế giới. Tuy các chi tiết vẫn chưa hoàn thiện nhưng sự kết hợp có thể sẽ được thông báo chính thức trong vòng 6 tháng tới.
Định hình lại ngành xe hơi
Việc sáp nhập trong ngành ô tô không phải là điều mới mẻ. Điều này đã diễn ra kể từ khi General Motors (GM) được thành lập thông qua việc mua lại nhiều thương hiệu khác nhau vào thập niên đầu của thế kỷ 20. Dù vậy, các chuyên gia nhận định rằng thương vụ Honda-Nissan có thể thúc đẩy một loạt các vụ sáp nhập khác và sớm định hình lại ngành công nghiệp xe hơi trong tương lai.
Hiện nay, các yếu tố thúc đẩy sáp nhập, từ thay đổi công nghệ và nhu cầu lớn của ngành về nghiên cứu và phát triển (R&D), chi tiêu vốn, cho đến biên lợi nhuận mỏng… đều rất mạnh mẽ. Xu hướng hợp nhất được dự kiến sẽ trở nên mạnh mẽ hơn trong thập kỷ tới và không loại trừ khả năng chỉ các gã khổng lồ mới có thể tồn tại.
Một chuyên gia khác nhận định: “Tôi tin rằng sẽ không còn nhiều hãng xe có thể trụ lại trên thị trường trong vòng 5-10 năm nữa. Có thể sẽ chỉ còn hai công ty ở châu Âu, hai công ty ở Mỹ, hai công ty ở Trung Quốc và hai công ty ở Nhật Bản. Đó là một sự sụt giảm đáng kể”.
Sự thay đổi từ ô tô chạy bằng xăng sang xe điện và công nghệ tự lái đã khiến các nhà sản xuất ô tô tốn hàng chục tỷ USD cho chi phí R&D. Thậm chí, ngành sẽ cần thêm hàng chục nếu không muốn nói là hàng trăm tỷ USD nữa.
Động lực chuyển sang xe điện một phần là do các quy định về môi trường khiến việc phụ thuộc vào lợi nhuận từ động cơ đốt trong trở nên rủi ro hơn trong tương lai và một phần là từ yêu cầu của nhà đầu tư về định giá cổ phiếu cao như Tesla. Tuy nhiên, xe điện vẫn chưa mang lại lợi nhuận cho hầu hết các nhà sản xuất ô tô, ngoại trừ Tesla và một số hãng tại Trung Quốc.
Dù người tiêu dùng đang quan tâm nhiều hơn đến các tính năng hỗ trợ như phanh tự động và lái xe trên cao tốc không cần giám sát trực tiếp, việc phát triển xe tự lái vẫn là một thách thức lớn.
GM gần đây đã dừng các kế hoạch phát triển robotaxi do chi phí quá cao. Trong khi đó, Ford đã từ bỏ phần lớn các nỗ lực phát triển xe tự lái vào năm 2022. Mặt khác, việc Tesla và một số công ty khác vẫn tiến hành các kế hoạch xe tự lái đã tiếp tục tạo ra áp lực phát triển công nghệ.
Ông K. Venkatesh Prasad, người dẫn đầu một nhóm nghiên cứu của Michigan, cho biết chi phí phát triển công nghệ mới sẽ buộc ngành công nghiệp ô tô phải chứng kiến thêm nhiều sự kết hợp và thay đổi. Ngoài ra, sự cạnh tranh gia tăng từ các hãng xe Trung Quốc cũng là một yếu tố quan trọng khác bởi trước đây họ chủ yếu hoạt động tại thị trường nội địa.
Cách đây 20 năm, ngành công nghiệp ô tô Trung Quốc hầu như không được chú ý trên trường quốc tế khi các nhà sản xuất ô tô phương Tây thống trị tại Trung Quốc - thị trường lớn nhất thế giới. Giờ đây, các nhà sản xuất Trung Quốc đang trên đà trở thành một thế lực quốc tế.
BYD - một trong những hãng xe hơi lớn nhất Trung Quốc, đã bán được hơn 4 triệu ô tô vào năm 2024, tăng 41% so với năm 2023 và tăng mạnh hơn nhiều so với bất kỳ đối thủ phương Tây nào. Và không giống các nhà sản xuất truyền thống vẫn phụ thuộc vào xe chạy xăng, hơn 1/3 doanh số của BYD đến từ xe điện.
Các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc được đánh giá là đang làm rung chuyển thị trường châu Âu và dự kiến sẽ chiếm thị phần đáng kể ở Bắc Mỹ trong thời gian tới.
Sáp nhập liệu có dễ?
Tuy nhiên, các chuyên gia khác cảnh báo rằng những thương vụ sáp nhập sẽ không dễ dàng như vẻ bề ngoài. Trước đây, hãng xe Đức Daimler-Benz đã mua Chrysler Corp năm 1998, nhưng tập đoàn này đã bị chia tách sau một thập kỷ. Chrysler rơi vào cảnh phá sản và phải nhờ đến sự cứu trợ của chính phủ liên bang Mỹ chỉ trong vòng hai năm.
Vụ sáp nhập gần đây nhất của Chrysler với PSA Group châu Âu năm 2021 để thành lập Stellantis cũng gặp phải nhiều vấn đề trong năm vừa qua khi cả doanh số và lợi nhuận đều giảm.
Bên cạnh đó, theo ông Peter Wells - Giáo sư tại Cardiff Business School và Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Ngành Công nghiệp Ô tô, một số quốc gia sẽ không đồng ý để các nhà sản xuất ô tô quốc gia của họ hợp nhất với một hãng từ quốc gia khác.
Ông cũng lưu ý rằng những công ty mới gia nhập thị trường sẽ thay đổi ngành ô tô một cách tự nhiên, với việc một số có thể sẽ trở thành những hãng xe lớn trên thị trường toàn cầu, như Tesla hay BYD. Ngay cả những cái tên đình đám của Hàn Quốc như Hyundai và Kia cũng chỉ là những cái tên tương đối mới so với các nhà sản xuất ô tô lâu đời khác.
Ngoài ra, một số công ty lớn như Volkswagen hoặc Ford, có cấu trúc sở hữu khiến việc sáp nhập trực tiếp với các hãng khác trở nên khó khăn, nếu không muốn nói là không thể.
Ford có hai loại cổ phiếu, trong đó hậu duệ của nhà sáng lập Henry Ford nắm quyền kiểm soát hiệu quả đối với hãng này. Chắt trai của ông, Bill Ford Jr., hiện là chủ tịch công ty và rõ ràng gia đình Ford không muốn từ bỏ quyền kiểm soát đó.
Về phần Volkswagen, có khoảng 20% cổ phần công ty thuộc sở hữu của tiểu bang Lower Saxony (Đức), nơi hãng đặt trụ sở. Đây cũng có khả năng là rào cản đối với việc sáp nhập hoàn toàn. Vì vậy, mặc dù hai công ty đã công bố một liên minh vào năm 2018 nhưng họ vẫn chưa thể tiến tới một sự thống nhất thực sự.
Do đó, một số sự hợp nhất có thể diễn ra dưới hình thức liên minh, thay vì một vụ sáp nhập truyền thống.
Ví dụ, tháng 9/2024, GM và Hyundai đã công bố việc thăm dò khả năng hợp tác phát triển và sản xuất xe trong tương lai, gồm cả xe chạy xăng và xe điện. Họ cũng dự kiến hợp tác trong việc cung ứng nguyên liệu thô cho pin, thép và những bộ phận cần thiết khác để sản xuất xe.