Tranh cãi việc bỏ học đại học sẽ không bao giờ có hồi kết

Sau phát ngôn của rapper Negav về chuyện bỏ học để theo đuổi con đường nghệ thuật, chủ đề học hay không học đại học lại nóng lên.

Câu hỏi "Tấm bằng đại học có ý nghĩa gì với sự nghiệp, với con đường thành công của một người" tồn tại nhiều quan điểm.

Thực tế, đây là cuộc tranh luận không mới.

Nhiều nghiên cứu đã cố gắng tìm sự liên kết giữa học lực với mức lương của mỗi người - chỉ số dễ tính toán nhất khi nói đến sự thành công.

Tuy nhiên, cứ mỗi kết luận được đưa ra, chỉ ít lâu sau đã có những bằng chứng mới thuyết phục chúng ta rằng nó không còn đúng.

Suy cho cùng, cũng giống như rất nhiều vấn đề phức tạp khác trong cuộc sống, học đại học hay không là lựa chọn cá nhân, không "đen" hay" trắng", không phải "mẫu số chung" để có thể nói đúng hay sai.

Huyền thoại về 'người tài bỏ học'

Bill Gates và Mark Zuckerberg cùng bỏ học Đại học Harvard.

Steve Jobs dừng việc học tại đại học Reed, trường mỹ thuật hàng đầu của Mỹ.

Jack Dorsey - một trong những nhà sáng lập của Twitter - lần lượt thôi học Đại học Khoa học và Công nghệ Missouri, sau đó là Đại học New York.

Nhiều câu chuyện trên phương tiện truyền thông đã "tô hồng" huyền thoại những người bỏ học.

Tuy nhiên, một nghiên cứu đã ra đời để chứng minh rằng mặc dù đúng là có những người bỏ học thành công, nhưng về mặt thống kê, họ không phải là chuẩn mực, mà chỉ là ngoại lệ.

Jonathan Wai và Heiner Rindermann, hai nhà nghiên cứu về giáo dục và tài năng, đã nghiên cứu 11.745 nhà lãnh đạo ở Mỹ, bao gồm các giám đốc điều hành, thẩm phán liên bang, chính trị gia, triệu phú và tỷ phú, lãnh đạo doanh nghiệp...

Kết quả, khoảng 94% những nhà lãnh đạo này đã học đại học, và khoảng 50% đã học tại một trường ưu tú, tức 8 trường thuộc Ivy League, cùng với nhiều trường đại học hàng đầu và các trường cao đẳng nghệ thuật tự do có thứ hạng cao trong bảng xếp hạng của US News về cả giáo dục đại học lẫn sau đại học.

Bức tranh khác

Cùng lúc đó, suy nghĩ "để đạt được giấc mơ Mỹ, mọi người cần phải có bằng đại học" đang dần lung lay theo thời gian.

Khảo sát của Trung tâm nghiên cứu Pew được công bố tháng 5/2024 cho thấy sau nhiều thập kỷ tiền lương giảm, những người lao động không có bằng cử nhân ở Mỹ (tuổi từ 25 đến 34) đã ghi nhận thu nhập tăng lên trong 10 năm qua.

Chỉ có 1/4 người trưởng thành ở Mỹ nói rằng việc có bằng đại học là cực kỳ hoặc rất quan trọng để có được một công việc lương cao. Khoảng 1/3 nói rằng bằng đại học có phần quan trọng, trong khi 40% nói rằng nó không quá hoặc không quan trọng chút nào.

Quan niệm về tấm bằng đại học của các nhà tuyển dụng cũng có phần thay đổi. Ted Decker - CEO của The Home Depot - và John Furner - CEO của Walmart US - khẳng định rằng bằng đại học là con đường đáng giá, nhưng không phải là duy nhất.

"Người sử dụng lao động nên coi trọng kỹ năng hơn bằng cấp và nhận ra rằng kỹ năng có thể được phát triển theo nhiều cách khác nhau", Decker và Furner viết trên Wall Street Journal hồi tháng 4/2024.

Bức tranh về đào tạo đại học ở Việt Nam

Việc học và đào tạo đại học tại Việt Nam có nhiều thay đổi trong những năm qua.

Năm 2024, hơn 122.000 trong khoảng 673.600 thí sinh đỗ đại học nhưng không xác nhận nhập học trên hệ thống của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Con số này vào năm 2023 là 118.000 người.

Đại diện một số trường nhận định việc này có nhiều nguyên nhân. TS Phạm Xuân Khánh, Hiệu trưởng trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội nhận xét nhiều phụ huynh, thí sinh nhận thức được việc "học đại" một trường nào đó vừa tốn kém, vừa có thể thất nghiệp do không có động lực học tập, kết quả kém.

Lý do thứ hai, thí sinh đỗ nguyện vọng không yêu thích, dẫn đến việc thay đổi định hướng.

Năm 2019, Trung tâm Dự báo nhu cầu nhân lực và Thông tin thị trường lao động TP.HCM ghi nhận khoảng 60% sinh viên chọn sai ngành học, 75% thiếu hiểu biết về ngành nghề đã chọn.

Thạc sĩ Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm tuyển sinh và truyền thông, Đại học Công thương TP.HCM, cho biết việc chỉ hơn 60% học sinh chọn vào đại học là điều "bình thường, không cần lo lắng" bởi nhiều em chọn học cao đẳng, học nghề ở doanh nghiệp, xuất khẩu lao động, du học, đi làm.

"Thậm chí điều này có phần tích cực vì thí sinh xác định được năng lực và nhu cầu của mình, tránh trường hợp học giữa chừng rồi bỏ, lãng phí thời gian, nguồn lực", ông Sơn nói.

Về quyết định học hay không học đại học tại Việt Nam, Chuyên viên tâm lý Đào Lê Tâm An cho biết nhiều công việc ở thời kỳ này không tìm thấy ở giảng đường. Với một số ngành, việc học trung cấp, học nghề chuyên về thao tác kỹ thuật, đào tạo nghề sẽ tiết kiệm thời gian, tăng khối lượng thực hành, giúp lao động dễ dàng thạo việc.

"Do vậy việc học đại học không còn là tiêu chuẩn tiên quyết, đặc biệt là với những ngành nghề vốn không cần bằng cấp hoặc không được đào tạo", ông An nói.

Kết luận

Các nghiên cứu, câu chuyện được liệt kê cho thấy những bức tranh khác nhau. Tuy vậy, không có cái nào hoàn toàn đúng hay hoàn toàn sai. Các kết quả dường như trái ngược này cũng không loại trừ nhau.

Học đại học hay không là lựa chọn tùy thuộc vào nhu cầu, khả năng, định hướng của từng người. Đó là điều cơ bản mọi người cần nhận ra khi nhảy vào cuộc tranh luận về chủ đề này. Ngoài ra, học đại học chỉ là một phần nhỏ trong khái niệm học nói chung.

Việc học hỏi kỹ năng, kiến thức, kinh nghiệm, thái độ... chắc chắn không chỉ diễn ra trên giảng đường và cũng không thể kết thúc ngay khi bạn bước chân ra khỏi cánh cổng trường đại học. Có nhiều con đường dẫn đến thành công nhưng quan trọng là bạn có thực sự hiểu chính mình để tìm ra con đường đơn giản, hiệu quả nhất hay không.