Điều gì khiến người Việt “replay” Happy New Year hằng năm, mặc tinh thần bài hát quá trầm buồn?
Trong 17 năm hoạt động, ABBA được người nghe trên toàn thế giới nhận biết qua các ca khúc như Dancing Queen, Waterloo, Mamma Mia, Fernando…
Happy New Year cũng là đứa con không thể không nhắc đến trong sự nghiệp của nhóm nhạc nổi tiếng toàn cầu này. Tuy nhiên, nếu tính về mức độ đóng góp thì ca khúc chỉ chiếm phần nhỏ so với những gì “đàn anh, đàn chị” đi trước đã làm.
Nhiều khán giả phương Tây chia sẻ họ hiển nhiên biết Happy New Year, nhưng không đến mức “cuồng” để bỏ vào danh sách nhạc yêu thích những ngày đầu năm.
So với All I Want For Christmas Is You, bài hát “thời vụ” này không “đội mồ sống dậy” mãnh liệt, nhất là tại thị trường Âu-Mỹ.
Dù Happy New Year không nằm trong danh sách những bản hit làm nên tên tuổi của ABBA, ca khúc vẫn khiến đông đảo khán giả Việt Nam bật nghe trong vô thức, trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu khi thời khắc giao thừa đến gần.
Vậy tại sao bài hát lại “lên hương” tại Việt Nam?
Sự hội tụ của văn hóa - lịch sử
Camilla Bjelkås - Cán bộ văn hóa của Đại sứ quán Thụy Điển tại Việt Nam cho hay: “Sự nổi tiếng của Happy New Year là do bối cảnh lịch sử giữa hai nước”.
Nhóm nhạc ABBA, chủ nhân của ca khúc Happy New Year, đến từ Thụy Điển – quốc gia đã luôn sát cánh cùng nước ta trong những năm tháng khói lửa, khi quân đội Mỹ ồ ạt kéo vào miền Nam.
Kể từ giữa năm 1965, quốc gia Bắc Âu này đã trở thành người bạn đồng hành thâm tình, tổ chức nhiều hoạt động và diễn đàn quốc tế nhằm bảo vệ hòa bình cho nhân dân ta. Đặc biệt, vào năm 1969, Thủ tướng Olof Palme còn đứng đầu cuộc biểu tình phản đối chiến tranh, thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ đối với cuộc đấu tranh chính nghĩa của người Việt.
Vào những năm 1980, khi tình hình ngoại giao của nước ta gặp nhiều khó khăn, Thụy Điển là quốc gia phương Tây duy nhất duy trì mối quan hệ thân thiết với Việt Nam. Bên cạnh thành lập Đại sứ quán Thụy Điển tại Việt Nam, quốc gia này đã phát triển chương trình hợp tác quy mô lớn, trong đó đáng chú ý là dự án xây dựng nhà máy giấy với mức đầu tư lên đến 500 triệu đô la mỗi năm.
Khi các chuyên gia hỗ trợ dự án đến Việt Nam sinh sống, họ không chỉ mang theo kinh nghiệm, kiến thức mà còn cả văn hóa.
Phải biết rằng, chính quyền nước ta giai đoạn này rất e ngại với sự tác động của văn hóa Tây phương lên lý tưởng và giá trị xã hội hiện hành. Thế nhưng, Thụy Điển là ngoại lệ.
Người dân Thụy Điển đến, họ mang theo giai điệu của ABBA, nhóm nhạc đình đám lúc bấy giờ. Các ca khúc của nhóm được nghênh đón rộng rãi tại Việt Nam, là những sản phẩm ngoại quốc hiếm hoi làm sôi động bầu không khí thời bao cấp đói ăn, thiếu mặc.
Khi nước ta đang chập chững bước vào giai đoạn tái thiết sau khi thống nhất vào năm 1975, từng bài nhạc mang sắc màu tươi vui của ABBA như lời nhắc nhở về sự tồn tại của thế giới hiện đại, hào nhoáng ngoài kia, gợi mở khát khao, hi vọng về một cuộc sống tốt hơn.
Riêng với Happy New Year được ra đời vào năm 1980, ca khúc còn đóng vai trò như tổng kết thập niên 1970 đau thương, dẫn lối đại chúng hướng về thập niên 1980 tươi sáng và huy hoàng hơn.
Vị đắng hiếm hoi của thị trường nhạc Tết
Trong suốt 45 năm kể từ khi phát hành, bản nhạc này lặng thầm đồng hành cùng người Việt trải qua bao cái tết. Đáng lưu ý, khi soi chiếu chi tiết hơn vào giai điệu, lời ca, không ít người giật mình nhận ra Happy New Year mang một tinh thần u buồn, luyến tiếc, trái ngược với thời khắc năm mới xung túc, an vui.
Năm 2018, trong bài viết “Tại sao vài người ‘lãnh cảm’ với giao thừa”, phòng khám tâm lý MindMovers của Úc chỉ ra rằng giữa vô vàn người hồ hởi đón chờ năm mới, vẫn có một số ít chìm trong suy tư, sợ hãi.
Giai đoạn chuyển giao từ năm cũ sang năm mới luôn là thời khắc quan trọng nhất. Từ châu Âu sang châu Á, người dân khắp nơi hòa vào dòng cảm xúc thăng hoa. Tiếng pháo hoa, tiếng cụng ly chúc mừng, tiếng cười nói, chúc tụng… đều tượng trưng cho hy vọng về một tương lai rực rỡ và thăng tiến vượt bậc.
Song, vẫn luôn tồn tại đâu đó trong góc của sự náo nhiệt những cá nhân trầm lắng. Họ là những con người đang bị đày đọa bởi áp lực cuộc sống và công việc.
Thêm vào đó, năm mới đến mang theo mục tiêu mới, những ai vừa “bở hơi tai” mới vượt qua năm cũ nay lại phải đối mặt với ngọn sóng mới. Họ không thoát được cạm bẫy cuộc đời, tiếp tục rơi vào vòng xoáy thay đổi để thích nghi.
Happy New Year đánh trúng tâm lý của bộ phận người nghe đặc biệt đó. Giai điệu nhẹ nhàng như vỗ về tâm lý bâng khuâng, bứt rứt khó nói thành lời.
Trên thực tế, dù có vui vẻ, hạnh phúc bao nhiêu, con người ta không tránh khỏi những phút giây trầm lắng, hoài niệm về một thời đã qua. Trong những lần như thế, thanh âm của bài hát vừa hay lại phù hợp, kích thích những mảnh ghép kí ức chuyển hóa thành thước phim cũ hoàn chỉnh.
Về phần ca từ, Happy New Year không phải là lời kêu gọi vui tươi hời hợt, giúp người nghe phấn chấn về một tương lai rộng mở. Từng câu chữ thấp thoáng sự bi quan, những lo toan của kẻ phàm trần trước dòng chảy mạnh mẽ của thời gian.
Đại ý bài hát nói về đôi vợ chồng trong một sáng đầu năm. Họ nhìn tàn dư từ buổi tiệc tối hôm trước, gồm có vỏ chai, xác pháo… rồi bị cảm giác trống vắng, u buồn xâm chiếm cả tâm hồn.
Sau một năm vui buồn cùng nhau, giờ đây cả hai lo lắng về một tương lai bất định. Trong tình thế đó, họ chân tình gửi gắm cho nửa kia câu chúc về việc sống có ước mơ và ý chí để thực hiện chúng.
Khi Happy New Year xuất hiện tại Việt Nam, khán giả chủ yếu nghe vì giai điệu, ít ai để ý đến lời nhạc bởi tiếng Anh lúc bấy giờ vẫn chưa phổ biến. Đến nay, thói quen ấy vẫn tiếp tục, góp phần làm nên thành công của ca khúc vốn không nổi bật tại quê nhà.
Người Việt hiện nay đã có đủ kiến thức và điều kiện để hiểu ý nghĩa của bài hát. Tuy vậy, chúng ta dường như chấp nhận bỏ qua phần lời để hòa chung cảm xúc với giai điệu, nghe để tìm sự an ủi và đồng điệu trong tâm hồn.