Mâu thuẫn sâu sắc giữa tay cờ số một thế giới Magnus Carlsen và Liên đoàn Cờ vua Thế giới góp phần khiến thế giới không được chứng kiến Vua cờ đích thực ngự trị trên đỉnh cao.
Tháng 12 năm ngoái, kỳ thủ Ấn Độ Gukesh Dommaraju đánh bại Vua cờ tiền nhiệm Ding Liren (Trung Quốc) để trở thành Vua cờ thế giới ở tuổi 18. Nhưng chiến thắng lịch sử ấy lại chẳng nhận được sự quan tâm đặc biệt. Ấy là bởi thế giới cờ vua đều hiểu ai mới là Vua cờ đích thức.
Số một vẫn thuộc về ông vua không ngai Magnus Carlsen, hay nói đúng hơn là ông vua đã chủ động từ bỏ ngai vàng của mình.
Vị vua từ bỏ ngai vàng
Trên bảng xếp hạng của Liên đoàn Cờ vua Thế giới (FIDE), Carlsen đang là số một ở cả ba thể loại cờ tiêu chuẩn, cờ nhanh và cờ chớp, hơn Dommaraju (hạng 5 thế giới) 56 điểm cờ tiêu chuẩn và hơn 200 điểm cờ chớp. Carlsen cũng là người duy nhất có điểm elo vượt qua 2.800 ở cả ba thể loại cờ quan trọng hiện nay.
Thế giới cờ vua từ lâu đã phân thành hai nửa: Magnus Carlsen và phần còn lại.
Trận tranh Vua cờ 2024 là lần thứ hai liên tiếp Carlsen từ chối dự giải. Trước đó một năm, anh cũng chủ động vắng mặt, tạo cơ hội cho Ding Liren trở thành Vua cờ.
Kỳ thủ người Na Uy “chán” làm Vua cờ cũng có lý do. Anh đã thống trị thế giới cờ vua suốt một thập kỷ, giành 5 danh hiệu Vua cờ liên tiếp trong giai đoạn 2013-2021, vô địch thế giới 17 lần trên ba thể loại tiêu chuẩn - nhanh - chớp, là ông hoàng đương đại, vô đối mọi thể loại, thậm chí được xưng tụng là kỳ thủ hay nhất mọi thời đại. Hơn 30 tuổi, anh đã không còn cột mốc nào để chinh phục.
Tay cờ số một thế giới từng giải thích cho quyết định của mình hồi năm ngoái: “Tôi nghĩ lý do chính là tôi không còn hứng thú với nó nữa. Đơn giản vậy thôi. Dưới thể thức này, với cách kiểm soát thời gian như này, không có chuyện tôi tiếp tục dự tranh Vua cờ một lần nữa đâu. Tôi nghĩ tất cả nên chuẩn bị tinh thần cho việc tôi không thi đấu ở Candidates (giải đấu để tìm ra các ứng viên tranh ngôi Vua cờ)”.
Thể thức hiện tại của trận tranh Vua cờ được xem là nguyên nhân chính khiến Carlsen không còn hứng thú với cuộc chơi. Trận tranh Vua cờ hiện có 14 ván tiêu chuẩn, người thắng 7,5 ván trở lên sẽ đăng quang.
Nếu tỷ số hòa, hai kỳ thủ tiếp tục chơi các ván cờ nhanh, cờ chớp và cuối cùng là một ván Armageddon duy nhất (Ván cái chết bất chợt) để phân định danh hiệu.
Khi cờ vua ngày càng phát triển, Carlsen đại diện cho thế hệ kỳ thủ mới, tin rằng cờ vua cần tiến về phía trước, trận chung kết thế giới phải thay đổi còn cờ nhanh, cờ chớp nên có vị thế riêng. Họ ủng hộ việc đưa hai nội dung này vào phần đấu bắt buộc của trận tranh vô địch thế giới chứ không chỉ là phần đấu bổ sung nếu đôi bên hòa nhau tại nội dung tiêu chuẩn.
Quan điểm này đã được Carlsen thể hiện xuyên suốt trong nhiều năm và nhận sự ủng hộ của một nhóm không nhỏ kỳ thủ hàng đầu thế giới.
Vấn đề là quan điểm ấy mâu thuẫn với FIDE. Giới cờ vua tin rằng Carlsen rút khỏi trận tranh ngôi vô địch thế giới một phần do đã “no đủ” vinh quang, phần khác vì mâu thuẫn với FIDE.
Vua cờ chống lại liên đoàn cờ
Mâu thuẫn ấy tiếp tục bị đẩy lên cao trong thời gian vừa qua với sự ra đời của hệ thống Freestyle Chess Tour do tỷ phú người Đức Jan Henric Buettner và chính Carlsen đồng sáng lập. Freestyle Chess Tour sử dụng luật cờ vua 960, biển thể từ cờ vua truyền thống được tạo ra bởi huyền thoại Bobby Fischer.
Trong đó, các quân hàng 1 và hàng 8 được sắp xếp ngẫu nhiên dưới vài nguyên tắc cố định. Gọi là cờ vua 960 vì bàn cờ khai cuộc này có 960 cách sắp xếp.
“Sự nhàm chán” của cờ vua truyền thống mà điều Buettner nhìn thấy. Quan trọng là ông chia sẻ được cảm giấc ấy với tay cờ hay nhất lịch sử, Magnus Carlsen.
Chia sẻ với The Indian Express, Buettner nhớ lại: “Tôi cần kỷ thủ giỏi nhất mọi thời để xây dựng một giải đấu mới, tìm kiếm một ông vua mới. Vì thế, tôi liên hệ Magnus. Chúng tôi gặp nhau sau vài ngày. Anh ấy bảo nếu tôi có thể thiết kế một giải đấu theo luật 960 của Fischer, anh ấy sẽ chơi bằng tất cả khả năng, cùng cả những kỳ thủ hay nhất thế giới”.
Chặng một của Freestyle Chess Tour 2025 diễn ra ngay tháng 2 này tại Đức, quê hương của Buettner. Chặng này có tổng tiền thưởng 750.000 USD, là một trong 5 chặng trong năm 2025.
Freestyle Chess hội đủ mọi yếu tố để cạnh tranh với những giải hàng đầu của FIDE: tiền thưởng hậu hĩnh, kỳ thủ hàng đầu, người hâm mộ đông đảo và hơn cả là sự xuất hiện của Magnus Carlsen.
Một hệ thống như vậy ra đời thì FIDE không thể đứng yên được. Lãnh đạo FIDE đã nhiều lần lên tiếng phản đối hệ thống giải Freestyle Chess, đồng thời cảnh cáo những kỳ thủ có dự định tham dự các giải này. Tâm điểm của mâu thuẫn một lần nữa đến từ Carlsen và lãnh đạo liên đoàn.
Trước khi Freestyle Chess khởi tranh, Carlsen đã tố cáo Chủ tịch FIDE Arkady Dvorkovich vì “ép buộc các kỳ thủ, lạm dụng quyền lực và thất hứa”.
Anh tiết lộ tin nhắn của Dvorkovich gửi tới bố con mình trước đó: “Tôi chỉ muốn gửi một thông điệp đến anh và Magnus rằng bất kể chuyện gì diễn ra giữa FIDE và Freestyle Chess Tour, các kỳ thủ sẽ không bị ảnh hưởng theo bất kỳ cách nào. Họ có thể tự do quyết định và FIDE sẽ không có phản ứng tiêu cực nào. Tôi sẽ từ chức nếu lời hứa của tôi bị hội đồng từ khước”.
Theo Carlsen, Dvorkovich ban đầu hứa không làm gì ảnh hưởng tới các kỳ thủ tham dự hệ thống Freestyle Chess. Nhưng sau đó, họ lại đưa ra một bản miễn trừ, yêu cầu các kỳ thủ hàng đầu cam kết chỉ dự Freestyle Chess mùa 2025 mà không dự mùa 2026. Những người từ chối có thể bị trừng phạt cấm tham dự hệ thống giải của FIDE.
Hành động này khiến Carlsen và nhiều kỳ thủ hàng đầu nổi giận. Người từng tuyên bố “tôi lớn hơn FIDE” như Carlsen sao có thể ngồi yên. Anh đòi Chủ tịch Dvorkovich từ chức vì thất hứa và thể hiện sự ủng hộ tuyệt đối cho Freestyle Chess.
Cuộc tranh luận chưa tới hồi kết. Nhưng Freestyle Chess đã khai màn ít ngày trước tại Đức. 4 trong 5 kỳ thủ hay nhất thế giới đã góp mặt, Vua cờ Gukesh Dommaraju cũng hiện diện. Kỳ thủ số một Việt Nam Lê Quang Liêm dự vòng loại nhưng không đi được tới vòng đấu chính.
Sự hiện diện của những kỳ thủ hàng đầu thế giới dường như chính là đáp án cho cuộc chiến giữa Vua cờ Magnus Carlsen và Liên đoàn Cờ vua Thế giới.