Vai trò đặc biệt của Nguyễn Xuân Son trong chức vô địch ASEAN Cup 2024 khiến bóng đá Việt Nam phải đặt câu hỏi về việc có hay không những Xuân Son thứ hai, thứ ba.
Đó không hề là nhiệm vụ dễ dàng.
Hơn một thập kỷ sau thời của những Phan Văn Santos hay Huỳnh Kesley Alves, bóng đá Việt Nam mới lại có một cầu thủ nhập tịch chất lượng đến vậy. Chỉ một mình Xuân Son là đủ để thay đổi bộ mặt đội tuyển, góp phần đưa thầy trò ông Kim Sang-sik tới ngai vàng.
Vấn đề là tại sao tới bây giờ chúng ta mới có Xuân Son? Và điều gì đang ngăn cản bóng đá Việt Nam có tiếp Son số hai hay số ba?
Ngoại binh thích tới Thái Lan, Malaysia hơn
Quy định của Liên đoàn Bóng đá Thế giới yêu cầu một cầu thủ nhập tịch phải có đủ 5 năm sinh sống tại đất nước sở tại. Áp quy định đó, nguồn cung cầu thủ nhập tịch rõ ràng phải tới từ nhóm ngoại binh đang chơi tại V.League. Ngoại binh đẳng cấp càng cao, số lượng càng nhiều, tuổi tác càng trẻ thì càng mang tới cơ hội cho tuyển Việt Nam. Không hề tình cờ khi khoảng 15 năm trước là thời kỳ tuyển Việt Nam có nhiều cầu thủ nhập tịch nhất, cũng là thời kỳ đỉnh cao của bóng đá nội, là giai đoạn V.League được đánh giá chất lượng nhất Đông Nam Á, đứng cao hơn giải Thái Lan, Malaysia và cả Indonesia.
Đó là thời kỳ V.League đủ sức thu hút mọi ngôi sao khu vực, bằng chứng rõ ràng là sự hiện diện của dàn sao Thái Lan, dẫn đầu bởi Kiatisuk Senamuang.
Thời ấy đã qua.
Tại Đông Nam Á lúc này, V.League chỉ là “hạng hai”, đứng sau hai giải Thái Lan và Malaysia.
Trên bảng xếp hạng các CLB châu Á, Thái Lan hạng 7, Malaysia hạng 10 còn Việt Nam hạng 14. Bóng đá Thái Lan có hai suất vào thẳng Champions League Elite, một suất dự Champions League Two. Malaysia tương tự có một suất Elite, một suất Two. Chiều ngược lại, bóng đá Việt Nam không được dự giải Elite, chỉ có một suất đá giải Two.
Không được dự giải đấu số một châu Á cấp CLB, bóng đá Việt Nam vì thế trở nên kém hấp dẫn trong mắt nhóm cầu thủ quốc tế, cả về danh tiếng lẫn cơ hội thăng tiến. Không được dự Champions League Elite nghĩa là không chạm được tới cánh cổng đến các nền bóng đá cao hơn tại Đông - Tây Á, không có cơ hội gặp gỡ nhóm ngôi sao hàng đầu.
Lấy ngay mùa này làm ví dụ, Buriram United của Thái Lan sắp tới sẽ gặp Al-Ahli với những Edouard Mendy, Roberto Firmino, Ivan Toney tại tứ kết giải châu Á. Nếu tiến sâu hơn, họ thậm chí có cơ hội chạm trán Al-Nassr của siêu sao Cristiano Ronaldo. Danh tiếng ấy, cơ hội ấy rõ ràng biến Thái Lan, Malaysia thành những điểm đến hấp dẫn hơn hẳn Việt Nam.
Về tiền bạc, các đại diện V.League càng không có cửa. Lương trung bình của ngoại binh V.League hiện ở mức trên dưới 7.000 USD/tháng. Con số tối thiểu của người Thái cỡ 10.000 USD/tháng. Malaysia còn cao hơn. 10.000 USD/tháng cũng là lương khởi điểm của Lương Xuân Trường và Đặng Văn Lâm thời họ còn thi đấu ở Thai League 1.
Lương kém, danh tiếng không bằng, cơ hội thăng tiến thấp, V.League rõ ràng không còn lợi thế để thu hút nhóm ngoại binh hàng đầu.
Ngoại binh V.League không còn đặc biệt
Vai trò khiêm tốn hơn của các ngoại binh V.League có thể được chỉ ra ở nhiều khía cạnh, rõ ràng nhất là trong thống kê bàn thắng. Bỏ qua Nguyễn Xuân Son - người giờ đã là nội binh, cầu thủ ghi bàn tốt nhất V.League vài năm gần đây thường chỉ có trên dưới 15 pha lập công mỗi mùa. So thử với giai đoạn cuối 2008-2012, Vua phá lưới V.League thường có trên dưới 20 bàn.
Ngay lúc này, cầu thủ dẫn đầu danh sách ghi bàn V.League cũng là một nội binh (Nguyễn Tiến Linh, 10 bàn). Đây là điều hiếm khi diễn ra trong lịch sử giải đấu.
Các CLB Việt Nam cũng đang bất lực trong việc đem về những quái kiệt. Giải đấu từng tự hào với những siêu sao đích thực như Nastja Ceh (tuyển thủ Slovenia dự World Cup), Pape Omar (dự Champions League với Thun), Leandro (U23 Brazil) hay Lee Nguyễn (tuyển Mỹ)… giờ đang hài lòng với các ngoại binh “hạng hai”. Giới tuyển trạch, các HLV đều kêu ca khi tìm kiếm ngoại binh giỏi dần trở thành công việc khó khăn.
Điều tương tự cũng diễn ra trên băng ghế huấn luyện khi Ljupko Petrovic, Kiatisuk Senamuang hay Chung Hae-seong đều đã rời Việt Nam.
Nam Định, CLB mạnh nhất Việt Nam hiện tại, chỉ được định giá 5,69 triệu euro bởi Transfermarkt, bằng khoảng một phần ba so với Buriram United (Thái Lan) hay Johor Darul Ta'zim (Malaysia).
Các tổ chức bóng đá ở Việt Nam kém hấp dẫn trong con mắt ngoại binh quốc tế không chỉ bởi yếu tố tài chính. Quan trọng hơn, họ không cho thấy tham vọng tiến ra châu lục. Hàng chục năm qua, chỉ một đại diện Việt Nam thể hiện tham vọng nhất quán ở sân chơi quốc tế là CLB Hà Nội. Nhưng kể cả khi đó, thành tích tốt nhất của họ cũng chỉ là trận chung kết liên khu vực AFC Cup 2019. Những CLB khác thì đều không cho thấy sự mặn mà, bằng chứng là những lần từ chối dự giải hoặc đơn giản hơn là không đủ điều kiện cơ sở vật chất để tham dự.
Đặt lên bàn cân, họ không còn khả năng thu hút những ngoại binh giỏi. Và tuyển Việt Nam đương nhiên vẫn mòn mỏi chờ Xuân Son kế tiếp.