Hội chứng 'rối loạn tiền bạc' của Gen Z

Hannah Dawn, 36 tuổi, từng "vung tay quá trán" thời sinh viên. Nỗi sợ hãi khi kiểm tra tài khoản ngân hàng luôn ám ảnh cô. Giờ đây, dù đã có khoản tiết kiệm và quản lý tài chính tốt hơn, nỗi lo ấy vẫn chưa tan biến.

"Tôi vẫn né tránh việc xem số dư tài khoản. Tim tôi đập thình thịch, người căng thẳng dù biết rõ mình có tiền", Dawn chia sẻ.

Dawn liên tục tính toán thu nhập hàng tháng, lo lắng về những khoản chi lớn sắp tới. Cô tự hỏi liệu mình có nên mở thêm tài khoản tiết kiệm hay quỹ hưu trí không.

Dawn là một trong số ngày càng nhiều người trẻ thuộc thế hệ Gen Z và Millennials mắc phải hội chứng "rối loạn tiền bạc" (money dysmorphia).

"Hội chứng này xảy ra khi bạn nhìn nhận số tiền trong tài khoản khác xa so với thực tế, dẫn đến lo lắng hoặc quyết định tài chính sai lầm", nhà khoa học hành vi Kelly Goldsmith, giải thích.

Khi tiền bạc trở thành nỗi sợ hãi

Nghiên cứu của Credit Karma (2024) cho thấy 43% Gen Z và 41% Millennials trải qua cảm giác sai lệch về tài chính.

Đáng chú ý, gần 40% người thừa nhận mắc "ảo ảnh tiền bạc" có khoản tiết kiệm trên 10.000 USD, thậm chí 23% có trên 30.000 USD. Đây là con số cao hơn đáng kể so với mức tiết kiệm trung bình của người Mỹ (hơn 5.000 USD).

"Chứng rối loạn tiền bạc phát triển dựa trên sự mơ hồ về việc 'nên' tiết kiệm bao nhiêu ở mỗi độ tuổi," Goldsmith giải thích.

Dù vậy, điều này rất khó xác định, nên chúng ta thường so sánh bản thân với những người xung quanh để đánh giá tình hình tài chính cá nhân.

Thực tế, việc giới trẻ Mỹ mắc hội chứng này không quá khó hiểu.

Những người dưới 40 tuổi phải đối mặt với nhiều thách thức: giá nhà đất tăng cao, khủng hoảng tài chính liên tiếp, nợ sinh viên khổng lồ, mức lương trì trệ trong bối cảnh lạm phát kỷ lục, chi phí chăm sóc con cái tăng vọt.

Credit Karma cho biết, 69% người mắc chứng "rối loạn tiền bạc" nghi ngờ khả năng làm giàu của mình, 95% thừa nhận nỗi ám ảnh này ảnh hưởng tiêu cực đến tình hình tài chính cá nhân.

Lola Méndez, 34 tuổi, từng sống chỉ với chưa đầy 2 USD/ngày khi còn là sinh viên ở New York. Giờ đây, dù kiếm được 12.000 USD/tháng, cô vẫn cảm thấy bất an về tài chính.

"Tôi vẫn lo lắng cho tương lai, dù khoản tiết kiệm dành cho cả cuộc đời chứ không chỉ cho hiện tại", Méndez tâm sự.

Tâm lý sợ hãi về tài chính không phải mới xuất hiện. Thế hệ trước đây từng trải qua thời kỳ đại suy thoái với tâm lý "khan hiếm".

Mặt khác, nền kinh tế tiêu dùng liên tục "nhồi nhét" thông điệp "càng nhiều càng tốt". Mạng xã hội khiến áp lực "theo kịp người khác" trở nên nặng nề, đặc biệt đối với giới trẻ.

Con dao hai lưỡi

Olivia Jenkins, 25 tuổi, sống dựa vào lương ở New York, không có khoản tiết kiệm nào, cộng thêm nợ sinh viên và thẻ tín dụng.

Đã nhiều lần cô chỉ còn 100 USD trong tài khoản khi còn hai tuần nữa mới đến ngày nhận lương. Dù vậy, Olivia Jenkins vẫn cố gắng chi tiêu để không thua kém bạn bè.

"Tôi thường nói đùa rằng mình chỉ có 7 USD trong túi. Nhưng khi phải từ chối những buổi đi chơi vì không đủ tiền, tôi cảm thấy rất tệ", cô nói.

"Rối loạn tiền bạc" nếu không được kiểm soát có thể dẫn đến những quyết định tài chính sai lầm. Gen Z đang gánh nợ thẻ tín dụng nhiều hơn so với các thế hệ trước.

Tuy nhiên, nó cũng có thể là động lực tốt nếu được tiếp cận đúng cách.

"Nếu bạn cảm thấy không đủ tiền, đừng chỉ ngồi đó và buồn bã, hãy lên kế hoạch để có nhiều hơn. Sức khỏe tài chính dài hạn rất quan trọng, nếu nỗi ám ảnh thúc đẩy bạn ưu tiên nó, đó có thể là một điều tốt", Goldsmith nhận định.

Với Dawn, hội chứng này giống như một người bạn đồng hành vừa đáng tin cậy vừa đáng sợ, luôn nhắc nhở cô cân nhắc trước khi mua sắm và kiểm tra tài khoản.