Làn sóng sa thải đầu năm 2025, thách thức cho Gen Z

Sau Tết thường là thời điểm thị trường lao động sôi động nhất, khi nhiều người tìm kiếm cơ hội mới với mức lương tốt hơn.

Thế nhưng, đầu năm 2025 lại chứng kiến một thực tế hoàn toàn trái ngược: thay vì tuyển dụng rầm rộ, nhiều doanh nghiệp lớn như Sacombank, BIDV, Unilever... lại cắt giảm nhân sự hàng loạt, tạo ra một bức tranh ảm đạm cho thị trường lao động.

Trong bối cảnh đầy biến động này, Gen Z cần chuẩn bị gì để thích nghi và vững vàng hơn trước những thử thách mới?

Hoang mang, bế tắc vì thất nghiệp

Ngay đầu năm 2025, việc sa thải, tái cấu trúc hay tinh giản biên chế trở thành giải pháp mà nhiều doanh nghiệp lựa chọn để tối ưu hóa chi phí và duy trì hoạt động.

Sacombank cắt giảm hơn 400 nhân sự, bao gồm cả những nhân viên lâu năm. BIDV giảm 1.000 người, Vinamilk 600 người và sắp tới có thể là Unilever.

Những con số này phản ánh một thực tế khắc nghiệt: thị trường lao động ngày càng khắt khe hơn. Các doanh nghiệp chỉ giữ lại những người thực sự tạo ra giá trị – xu hướng "cắt & nâng" đang khiến nhiều lao động phải vật lộn tìm kiếm cơ hội.

Không chỉ các tập đoàn lớn, nhiều startup cũng buộc phải tinh giản bộ máy, giữ lại những nhân sự có thể làm việc đa nhiệm.

Điều này tạo ra rào cản lớn cho những người trẻ mới ra trường khi họ chưa có nhiều kinh nghiệm nhưng lại phải cạnh tranh gay gắt để tìm được một vị trí phù hợp.

Nguyễn Thị Hằng (24 tuổi), tốt nghiệp ngành Thiết kế Đồ họa tại Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội, từng háo hức khi được nhận vào làm photophone tại một agency cô từng thực tập. Thế nhưng, chưa đầy 3 tháng sau, công ty bất ngờ tuyên bố giải thể.

Tưởng rằng có thể nhanh chóng tìm được công việc mới, Hằng lại rơi vào một cú sốc khác: công ty tiếp theo hóa ra là một doanh nghiệp lừa đảo. Rời đi trong thất vọng, cô tiếp tục gửi CV và đi phỏng vấn nhiều nơi nhưng không nhận được phản hồi. Nữ nhân viên trẻ thất nghiệp trong hơn 2 tháng.

"Thực sự đó là một giai đoạn rất tồi tệ. Tôi suy nghĩ rất nhiều, cảm thấy hoang mang, không biết nên đi tiếp như thế nào", Hằng Nguyễn chia sẻ.

Nhìn nhận về nguyên nhân khiến nhiều người trẻ chật vật tìm việc, cô cho rằng có hai lý do chính.

"Thứ nhất, nhiều bạn trẻ có cái tôi quá cao, không chịu được những yêu cầu của công ty. Thứ hai, nhiều doanh nghiệp làm việc thiếu chuyên nghiệp, khiến nhân sự không thể gắn bó lâu dài", cô nói.

Tương tự Hằng Nguyễn, Thái Lai (25 tuổi, Content Marketing) cũng bất ngờ rơi vào danh sách "lay off" của công ty.

"Thời điểm mới nghỉ việc, cảm giác khá nhẹ nhàng vì không còn áp lực mỗi ngày. Nhưng sau 1 khoảng thời gian, tôi bị áp lực về tài chính và khó khăn tìm công việc mới. Mức lương và đãi ngộ mặt bằng chung của nghề này so với các nghề khác vẫn tương đối thấp, thậm chí không có sự tăng trưởng mà còn thụt giảm", Lai chia sẻ.

Hiện tại, ngoài làm công việc tự do, Lai ấp ủ sẽ kinh doanh mặt hàng nào đó trong tương lai để có mức thu nhập tốt hơn.

Thu Hà (27 tuổi), hiện là UI/UX Designer, cũng từng trải qua khoảng thời gian thất nghiệp đầy áp lực.

"Lúc đó tôi vừa lo lắng, vừa thất vọng về bản thân khi tìm mãi không được công ty phù hợp. Dù đã tham gia nhiều buổi phỏng vấn, nhưng kết quả vẫn không như mong đợi, khiến tôi càng thêm chán nản", Hà chia sẻ.

Hiện tại, Hà duy trì công việc freelance. Dù vậy công việc này cũng gặp không ít cạnh tranh.

"Tôi cảm thấy rõ ràng sự tác động của AI lên công việc thiết kế. Ngày càng có nhiều công cụ AI hỗ trợ, giúp công việc trở nên nhanh hơn nhưng cũng khiến cơ hội việc làm cho designer giảm đi đáng kể", Hà nói.

Không chỉ những nhân sự ngoài 20, nhiều người lao động trên 30 tuổi hay mẹ bỉm sữa cũng đối mặt với vô vàn khó khăn khi muốn quay trở lại thị trường lao động.

Nga Trần (26 tuổi) từng là giáo viên mầm non tư thục tại Hà Nội, rơi vào bế tắc sau khi nghỉ thai sản.

"Tôi rất muốn quay lại Hà Nội để đi làm nhưng vì con còn nhỏ, ông bà nội ở quê giúp chăm cháu, chồng cũng làm việc ở đây nên tôi vẫn băn khoăn chưa biết hướng đi nào phù hợp. Ở quê, lương giáo viên mầm non khá thấp, nên tôi dự định học thêm bằng cấp để có thể xin vào trường công lập với mức lương tốt hơn", cô chia sẻ.

Anh Nguyễn Duy Nghĩa (34 tuổi), từng là nhân viên bán hàng, cho biết đã trải qua nhiều lần thất nghiệp nên không còn bất ngờ khi nhận quyết định thôi việc vào cuối năm 2024.

"Ngành sale nhảy việc rất nhiều, nên tôi luôn chuẩn bị sẵn tinh thần và tài chính, thậm chí lên kế hoạch trước cho tình huống nghỉ việc", anh bày tỏ.

Hiện tại, anh Nghĩa đã nhận việc lái xe tuyến Hà Nội - Nam Định được hơn 1 tháng. Nhận định về thị trường việc làm hiện tại, anh cho hay: "Mức lương không tăng, đãi ngộ không tăng nhưng yêu cầu tăng nhiều. Một người phải làm bằng 2, 3 người bình thường với mức lương không đổi".

Dù công việc bận rộn, anh Nghĩa vẫn dành thời gian sáng tạo nội dung trên TikTok và theo dõi sự phát triển của công nghệ AI. Anh cho rằng, AI không đáng sợ vì nó là công cụ chứ chưa thay thế được con người.

"AI rất cần những người biết phát triển và sử dụng nó cho đúng cách. Đây là một 'mỏ vàng' chứ không phải điều gì đó đáng sợ đâu", anh nói.

Gen Z cần chuẩn bị gì?

Sau đại dịch, làn sóng sa thải vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Theo báo cáo “Future of Jobs” của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), 41% doanh nghiệp toàn cầu dự kiến giảm nhân sự trong 5 năm tới do sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), 77% doanh nghiệp có kế hoạch tái đào tạo & nâng cấp nhân sự để thích nghi với làn sóng công nghệ mới.

Trước những biến động khó lường, Gen Z cần trang bị cho mình "bí kíp sinh tồn" khi bước chân vào thị trường lao động.

- Chủ động nâng cao kỹ năng: Trong thị trường lao động cạnh tranh, những kỹ năng mềm và chuyên môn luôn là yếu tố quyết định. Người trẻ cần đầu tư vào việc học hỏi thêm các kỹ năng công nghệ, kỹ năng quản lý thời gian, giao tiếp và làm việc nhóm.

Bên cạnh đó, các lĩnh vực liên quan đến trí tuệ nhân tạo, kỹ thuật số hay chăm sóc sức khỏe sẽ tiếp tục có nhu cầu tuyển dụng cao.

- Xây dựng mạng lưới quan hệ: Không chỉ cần kỹ năng, mà sự kết nối giữa các cá nhân trong ngành cũng rất quan trọng. Gen Z cần chủ động tham gia các cộng đồng, hội thảo, hoặc các sự kiện chuyên ngành để tạo dựng mối quan hệ.

Đừng ngần ngại tìm kiếm cơ hội kết nối với những người đi trước, vì mối quan hệ có thể giúp bạn có thêm thông tin về cơ hội việc làm và thậm chí là những lời giới thiệu giá trị.

- Hiểu rõ quyền lợi lao động của mình: Khi tình trạng sa thải xảy ra, việc nắm rõ các quyền lợi lao động và cách thức bảo vệ bản thân là rất quan trọng.

Gen Z nên tìm hiểu về các quyền lợi của người lao động, như trợ cấp thất nghiệp, điều kiện đền bù khi bị chấm dứt hợp đồng trước thời hạn và những quyền lợi hợp pháp khác để có thể đàm phán một cách hiệu quả nếu không may rơi vào tình trạng này.

- Chủ động về tài chính: Để đối phó với những rủi ro không lường trước được, việc chuẩn bị tài chính ổn định là yếu tố then chốt.

Người lao động nên lập kế hoạch tiết kiệm và đầu tư để có thể bảo vệ bản thân trong trường hợp mất việc. Dù là khoản tiết kiệm nhỏ hay đầu tư vào các kênh tài chính an toàn, cũng đều giúp bạn chuẩn bị tốt hơn cho tương lai.

Không có công việc nào là ổn định tuyệt đối. Khi thị trường lao động thay đổi, điều duy nhất ổn định chính là khả năng thích ứng và sự chuẩn bị chủ động của chính bạn. Hãy tích cực cập nhật xu hướng công việc để giảm thiểu rủi ro và tự tin đối mặt với mọi thách thức trong sự nghiệp.